مهاجمان آريايى در جست و جوى دشتهاى پر آب هندوستان از گردنهء خيبر به درهء سند آمدند و بخشى از تمدن اين ناحيه را از ميان بردند و بخشى ديگر را پذيرفتند . سپس دوره‌اى هزار ساله از ناآرامى پيش آمد كه در آن گروههاى مختلف ، براى رسيدن به قدرت با يكديگر پيكار مىكردند و دولتهايى را گاه كوچك و گاه بزرگ تشكيل مىدادند . در اين دوره دهكده‌ها و الگوهاى خانوادگى هندى و نظام طبقه‌اى استقرار يافت و آثارى ممتاز پيدا شد كه « رامايانا » و « مهابهاراتا » « 1 » از آن جمله است . اسكندر مقدونى در 326 ق . م به درهء سند حمله برد . جانشينان وى در امپراتورى ماوريا ، در يك سلسلهء آريايى جنبهء يونانى خود را از دست دادند و مجذوب تمدن هندى شدند . ساندراكوتوس « 2 » از پايتخت خود در پاتنها ( بِهار ) بيشتر قسمت شمالى هندوستان را فرمانبردار خود ساخت . جانشين وى ، آشوكا ، كار ساندراكوتوس را كامل كرد و سراسر هندوستان را تحت رهبرى واحد درآورد . آشوكا به دين بودايى درآمد و در زمان وى كارهاى ادارى و فرهنگى برجسته‌اى صورت پذيرفت . بسيارى از ستوپا « 3 » هاى بودايى و معابد عالى حجارى شده در شكم كوهها در سارناته ، آجانتا ، ساتچى و جاهاى ديگر از زمان او و ديگران امپراتوران بودايى است . پس از آشوكا هندوستان با هجوم قبايل ديگرى از آسياى مركزى و غربى از گذرگاههاى شمال غربى اين سرزمين قطعه قطعه شد و مملكتهاى چندى پديد آمد . در همين دوران دين هندويى طبقه‌اى بر دين بودايى غلبه يافت و آن را در عمل از سرزمين زادگاهش بيرون راند . مملكتهاى هندويى نخستين بار پس از قرن چهارم ميلادى در شبه جزيرهء هندوستان به وجود آمد ، در صورتى كه دولتهايى با منشأ برهمنى مدتها پيش از آن برقرار بود . اميران راجپوت هندى از سال هفتصد تا هزار پس از ميلاد به اوج قدرت خود رسيدند و بازماندگان ايشان حتى در زمان استيلاى انگلستان نيز در دستگاههاى حكومتى صاحب مقامهاى برجسته بودند . « 4 »

--> ( 1 ) . دو منظومهء حماسى هندو ( 2 ) . امپراتور هند ، مؤسس سلسلهء ماوريا و جد آشوكا ، احتمالًا بازماندگان سپاهيان اسكندر را از شمال غرب هند بيرون‌راند . ( دايرة المعارف فارسى ) ( 3 ) . بناى يادبود ( 4 ) . دايرة المعارف فارسى